Tuần này mình đi một cái AEC AI Symposium, tạm hiểu là hội nghị chuyên đề về ứng dụng AI trong ngành kiến trúc, kĩ thuật và xây dựng (Architecture, Engineering, and Construction). Mấy năm gần đây nhà nhà đều nói về AI, làm về AI nhưng đến giờ mình vẫn chưa hiểu thực sự bản chất của AI là gì, vẫn chưa hiểu cái khái niệm liên quan như LLM, ML hay deep learning. Mình thì chỉ xài AI để sửa lỗi chính tả khi viết email hay làm ba tóm tắt linh tinh (theo cách bạn mình hay rầy là xài AI như mày chỉ tốn tài nguyên Trái Đất) chứ cũng chưa biết cách tận dụng nó cho đáng, nên nghe nói có symposium là phải xách đít đi nghe coi người ta làm gì. Kết quả là khá ấn tượng và AI đã vượt qua chuyện con người viết prompt, AI tạo hình ảnh.

Có một nhóm họ nghiên cứu dùng AI để chuyển thể bản vẽ tay lên digital, hiện đạt được độ chính xác đến 90%. Cái này thực sự rất có ích, đặc biệt là với những toà nhà cũ xây hơn trăm năm trước, trước khi có CAD, tất cả bản vẽ xây dựng đều được vẽ tay trên giấy. Sau này khi cần tu sửa, kiến trúc sư phải vẽ lại bằng CAD để tiếp tục làm việc, thiết kế (design) và phối hợp (coordinate) với các bên tư vấn (consultants) và nhà thầu (contractor/subcontractors). Nó khiến mình nhớ đến công việc đầu tiên trong đời khi mới tốt nghiệp. Dự án đầu tiên mình làm là một toà nhà xây hơn trăm năm, bên chủ đầu tư (developer) giao cho một tập bản vẽ hoàn công (as-built drawings), trên khổ giấy A0, vẽ tay bằng bút kim toàn bộ, trời ơi nó đẹp mê. Việc đầu tiên của mình, lúc đó là nhân viên mới nhất, nhỏ nhất và thấp nhất, là phải chuyển hết đống đó lên CAD. Riêng việc scan hết đống đó mà không làm rách của người ta cũng là một nghệ thuật. Mà người ta cũng chỉ cho mượn 24 tiếng vì họ chỉ có một bản duy nhất, sợ người khác làm mất, làm hư. Mình mất cả ngày để dùng máy in lớn trong văn phòng để scan, vừa làm vừa cầu nó đừng kẹt giấy. Vật vã nguyên ngày mới tạo ra bản sao nguyên bộ bản vẽ đó dưới dạng PDF, sau đó dành cả tuần ngồi đồ lại (trace) (trên CAD), kiểm tra lại hết kích thước, chi tiết kĩ thuật, chuyển hết đầy đủ tất cả mọi thứ của nguyên bộ đó lên CAD. Một việc lao động tay chân (manual labor) thuần tuý. Xong rồi nhóm mới bắt đầu làm việc.

Rồi có công ty khởi nghiệp (start up) giới thiệu cách họ tích hợp (integrate) AI vào mô hình thông tin dự án (BIM - Building Information Modeling) để giúp kiểm tra các bản vẽ có đúng với quy chuẩn xây dựng (building codes) hay không, gợi ý các phương án thay thế khác nhau. (Anh chủ start up này giới thiệu anh là kiến trúc sư (licensed architect) có hai mươi năm kinh nghiệm, sinh ra lớn lên ở XX, bị ảnh hưởng và truyền cảm hứng từ YY và southwest desert architecture. Bạn mình khều ê đồng hương mày kìa.)

Một công ty khác thì dùng AI để tổng hợp các quy định về quy hoạch (planning regulations), khu vực sử dụng đất (zoning) giúp mọi người làm việc nhanh hơn.

Có công ty thì mướn một loạt kĩ sư máy tính, nhưng những người này không có chuyên môn về xây dựng, nên công ty chịu khó đầu tư mấy tháng, đẩy kĩ sư máy tính ra công trường sống chung với các giám sát thi công (superintendent) cho đến khi họ hiểu bản chất công việc. Sau đó họ về làm một con AI đưa ra gợi ý cách sắp xếp thứ tự công việc nhằm tối ưu hoá (optimize) hiệu quả, sử dụng lao động (labor) và vật liệu (materials) tiết kiệm nhất.

Nhưng tóm lại, điểm chung là, dù AI đưa ra gợi ý thì quyết định cuối cùng vẫn là con người phải làm ba việc khó nhất: kiểm tra (review), xác nhận (validate), rồi duyệt (approve). Con người để có khả năng validate hết mấy cái này chính là kinh nghiệm thực tế. Muốn có đủ kiến thức và kinh nghiệm, mấy người này đều phải là có thâm niên cao (senior) mới làm được chính xác.

Sau khi đi nói chuyện dạo với bên doanh nghiệp thì mình thấy dù giới nghiên cứu (academia) tỏ ra rất lạc quan, doanh nghiệp (industry) chưa sẵn sàng nhanh đến vậy. Theo số má thống kê thì AI đang có tác động lớn nhất lên khâu dự toán (cost estimating) nhưng khi mình hỏi thì họ cũng thẳng thắn, ờ đồng ý con AI nó làm được, nhưng lệch dăm ba triệu đô ai chịu trách nhiệm. Bên kết cấu cũng vậy, sập nhà ai chịu. AI cannot be held legally liable. AI không thể ra toà, không thể chịu trách nhiệm, không thể đi tù, không thể bị đuổi việc. Vậy ai chịu? Con người.

Xong mình lon ton đi kiếm anh đồng hương hỏi chuyện, ảnh vui quá nói nửa tiếng luôn. Mình hỏi ý kiến ảnh, giả sử giờ dùng AI và thay thế sinh viên mới ra trường (junior), không cho họ cơ hội làm việc lấy kinh nghiệm thì chừng năm mười năm nữa có hiring crisis không, lấy đâu ra người đủ trình độ để review - validate - approve? Ảnh nói ảnh không nghĩ là AI thay thế junior đâu, mà giải phóng junior khỏi việc ngồi hàng giờ chỉ để vẽ một chi tiết. Junior có thể ra công trường (site), có thể học các chi tiết (details) rồi về review - validate - approve những gì AI đưa ra. Nếu như ảnh nói thì tốt, tại vì trong thiết kế kiến trúc (đối với mình) là đọc sách, suy nghĩ, tìm cách tiếp cận và lời giải cho bối cảnh (context), vẽ phác (sketch), dựng mô hình bằng tay, tự trả lời hết mọi câu hỏi cho mọi chi tiết trong thiết kế là phần vui nhất. Nhưng thường phần đó ngắn hà, không được làm lâu, vì phải phân bổ thời gian cho khâu production, vốn là chán nhất nhưng lại time consuming nhất. Có điều số junior được thuê chắc sẽ giảm xuống vì công ty cũng không cần một đội quân đông đúc để làm thợ vẽ nữa. Thị trường tuyển dụng sẽ khác, yêu cầu sẽ khác.

Nghĩ lại thì mình vẫn may mắn, khi ra trường không biết BIM, không có kinh nghiệm site, không biết gì hết, mà vẫn xin được việc làm và được mấy sếp kiên nhẫn dạy dỗ từ đầu, được học cách sử dụng BIM, được đi site, được cho làm PM (mà trong công ty tới lui hồi ai cũng làm PM hết, ai ôm project nào thì làm PM project đó vậy thôi) (chỉ có cái là bắt làm 70-80 tiếng một tuần là chịu hông nổi). Không hiểu sao thị trường giờ khắc nghiệt quá, đòi hỏi tùm lum, cái gì không biết thì mắng chửi hỏi ở trường học cái gì, dạy cái gì. Người ta trên đỉnh cao hay quên mình đã bắt đầu như thế nào, hay do lỗi trường học chưa kịp thay đổi cách dạy để người học thích ứng? Mỗi lần đứng trước một lớp tám chục sinh viên gen z, bạn nào cũng bự gấp đôi, gấp ba lần mình, mình vẫn thấy bản thân như lừa đảo, giả mạo (fraud) (đi lang thang trong campus thỉnh thoảng vẫn được hỏi are you a freshman). Trước giờ mình đến trường đại học là để học, để ngồi giảng đường, chứ chưa từng nghĩ có ngày phải đứng trên bục giảng. Mình là ai, có cái gì, có quyền gì mà dạy dỗ mấy bạn, mắc gì người ta phải nghe mình nói. Ở đây có ai 18-19 tuổi không? Dạy đổ bê tông (pour concrete) cho khuôn màu mè, dễ thương vầy thì có thích học hơn không? Hay tuổi này thích cool ngầu?

Sau này AI hay physical AI chắc sẽ làm được nốt hết mấy việc này nhỉ? Tới khi nào con người khỏi phải làm gì hết, suốt ngày đều được ăn no, ngủ kĩ, viết fanfic thôi?